تحولات ۲۴ساعت اخیر را نمی‌توان صرفاً مجموعه‌ای از دیدارها و توافق‌های پراکنده دانست. وجه مشترک آن‌ها، تلاش بازیگران مختلف برای کاهش وابستگی به تصمیم‌های واشنگتن و یافتن راه‌هایی برای مدیریت بحران است؛ روندی که جنگ با ایران آن را آشکارتر کرده است.
قدرت نظامی بدون دستاورد سیاسی
رویترز شنبه گزارش داد ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا نشان می‌دهد حمله دوباره به ایران احتمالاً تغییری معنادار در شروط ایران ایجاد نمی‌کند. ترامپ نیز به مشاورانش گفته در صورت نبود اقدام تحریک‌آمیز تازه، ممکن است از حمله خودداری کند. ظاهراً رئیس جمهور آمریکا نیز از تهدیدهای مستمر و توخالی خود خسته شده است.واشنگتن‌پست هم از تمایل کاخ سفید به حفظ محاصره و تحریم‌ها بدون ورود به جنگ گسترده یا دستیابی به توافق خبر داده است. کنار گذاشتن ونس از پیگیری مذاکرات نیز ابهام این راهبرد را افزایش داده است.مسئله اصلی، فاصله میان توان اعمال فشار و توان دستیابی به نتیجه سیاسی است. آمریکا شاید قدرت نظامی و اقتصادی گسترده‌ای داشته باشد، اما نمی‌تواند صرفاً با اتکا به آن، پایان جنگ را مطابق خواست خود تعیین کند.
متحدانی که راه دیگری می‌جویند
ولیعهد عربستان و رئیس‌جمهور ترکیه از ترامپ خواسته‌اند حمله تازه‌ای به ایران انجام ندهد. نگرانی آن‌ها از پیامدهای منطقه‌ای جنگ، در کنار محدودیت ذخایر نظامی آمریکا، بر محاسبات واشنگتن اثر گذاشته است.همزمان، قطر و ترکیه توافق دفاع متقابل امضا کرده‌اند؛ توافقی که همکاری نظامی، صنایع دفاعی و هماهنگی در برابر تهدیدهای خارجی را گسترش می‌دهد.این پیمان به معنای خروج دوحه یا آنکارا از مناسبات امنیتی آمریکا نیست؛ اما نشان می‌دهد حتی شرکای واشنگتن نیز تکیه انحصاری بر چتر امنیتی آن را کافی نمی‌دانند. امنیت منطقه به‌تدریج در شبکه‌ای متنوع‌تر از همکاری‌ها جست‌وجو می‌شود.
پکن؛ میز تازه قدرت‌های بزرگ
کاخ سفید از برنامه دیدار سه‌جانبه ترامپ، شی جین‌پینگ و پوتین در حاشیه اجلاس اپک خبر داده است. جنگ ایران و کنترل تسلیحات هسته‌ای از موضوعات احتمالی گفت‌وگو خواهند بود.بروکینگز در تحلیل ۱۲ نوامبر، این نشست را نشانه‌ای از احتمال تغییر در شیوه مدیریت نظم بین‌المللی ارزیابی کرده است. اهمیت تحول در آن است که حتی واشنگتن برای مدیریت بحران‌های بزرگ، به گفت‌وگو با رقبای راهبردی خود روی آورده است.البته هنوز توافقی حاصل نشده؛ اما نفس گسترش این گفت‌وگوها نشان می‌دهد تصمیم‌گیری یک‌جانبه آمریکا با محدودیت‌های بیشتری مواجه شده است.
شکاف در جبهه فشار بر ایران
در سوی دیگر، گزارش‌ها از سفر رئیس موساد به واشنگتن و ادامه تلاش نتانیاهو برای ازسرگیری حملات حکایت دارند. همزمان، برخورد نظامی تازه در بحرین شکنندگی وضعیت موجود را آشکار کرده است. ایران نیز از هدف قرار دادن رادار آمریکایی خبر داد؛ روایتی که آمریکا اصرار دارد آن را تکذیب کند.این اختلاف روایت‌ها، همراه با تفاوت مواضع اسرائیل و برخی کشورهای عربی درباره حمله مجدد، نشان می‌دهد حتی موافقان حمله به ایران نیز تصور یکسانی از آینده جنگ ندارند. ایران نیز در شورای امنیت اعلام کرده مسیر دیپلماسی باز است، اما رفع محاصره و تضمین توقف حملات را مطالبه می‌کند.
فرصت ایران در نظم در حال تغییر
این تحولات ممکن است در کوتاه‌مدت، نشانه پایان قدرت آمریکا نباشد، اما به وضوح از دشوارتر شدن مدیریت یک‌جانبه بحران‌ها حکایت دارد. کشورهای وابسته همچنان به واشنگتن نیاز دارند، اما همزمان مسیرهای جایگزین همکاری و تأمین امنیت را توسعه می‌دهند.اهمیت این تغییر برای ایران، در امکان تقویت دیپلماسی منطقه‌ای و تبدیل نگرانی مشترک کشورها از جنگ به سازوکارهای عملی همکاری است. حفظ بازدارندگی، پیگیری رفع محاصره و مشارکت در ترتیبات امنیتی فراگیر می‌تواند به تثبیت منافع کشور کمک کند.صدای ترک خوردن نظم آمریکامحور از نقاط مختلف جهان شنیده می‌شود؛ اما آنچه جای آن را خواهد گرفت، هنوز در حال شکل‌گیری است. مسئله راهبردی ایران، حضور مؤثر در این روند و تبدیل تغییرات محیط بین‌المللی به دستاوردهای پایدار سیاسی، امنیتی و اقتصادی است.
نظر شما